Onderzoek · Midden-Oosten
De lange arm van Teheran
Een verhaal gebaseerd op een half jaar lang onderzoek naar: 'in hoeverre de huidige protesten in Iran een gevolg zijn van Westerse interventies in de twintigste eeuw'.
Een verhaal gebaseerd op een half jaar lang onderzoek naar: 'in hoeverre de huidige protesten in Iran een gevolg zijn van Westerse interventies in de twintigste eeuw'.
Een verhaal gebaseerd op een half jaar lang onderzoek naar: 'in hoeverre de huidige protesten in Iran een gevolg zijn van Westerse interventies in de twintigste eeuw'.
Spionage, geweld, onderdrukking, afpersing, intimidatie en uiteindelijk de liquidatie van Ali Motamed en Molas Nissi , twee in Nederland wonende Iraanse oppositieleden , in 2015 en 2017. De invloed van Teheran is in Nederland sinds 2015 toegenomen. Zo voert de Iraanse overheid met enig regelmaat cyberaanvallen uit op Nederland. Daarnaast probeert het Iraanse regime telefoons en computers van Iraanse activisten in Nederland en elders te hacken.
Tijdens protesten wordt het internet in Iran vaak stilgelegd om te voorkomen dat de buitenwereld ziet hoe het er daar aan toe gaat. Iraniërs die in het buitenland wonen hebben daardoor zelden contact met vrienden en familie. Vanuit landen over heel de wereld en door instituten, waaronder het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken, worden VPN-netwerken aangemaakt om zo de internetcontrole van het regime te omzeilen.
"Sinds het uitbreken van de protesten heeft het regime het internet ontoegankelijk gemaakt. Vanuit Nederland heb ik een VPN aangemaakt waar Iraniërs in Iran op kunnen inloggen. In het begin waren een paar miljoen Iraniërs aangesloten. Momenteel zijn er nog ongeveer 3.000 aangesloten. Het zijn er minder, maar alles telt."
Anonieme bron, Iraniër studerend in Nederland
Het regime heeft zoveel macht in en buiten Iran. Het zaait angst, haat en verdeeldheid, maar achter de schermen bouwt het gestaagd een netwerk op aan allianties en internationale betrekkingen. De Revolutionaire Garde heeft dankzij de Quds-Force, het onderdeel van de Revolutionaire Garde die vooral actief zijn in het buitenland, duidelijk aan invloed gewonnen in Irak, Syrië, Libanon, Afghanistan en Jemen.
Terrorisme is een belangrijk instrument van het Iraanse buitenlandse beleid. Het wordt zowel gebruikt om nationale belangen te behartigen als om de revolutionaire idealen van het regime te exporteren. Een studie die onderzoek deed naar het Iraanse buitenlands en defensiebeleid, concludeerde dat het Iraanse regime onder andere streeft naar het ontmoedigen of dwarsbomen van Amerikaanse pogingen om Iran binnen te vallen, gebruik maakt van regionale conflicten om een breder doel na te streven, materiële steun verleent aan regionale geallieerde regeringen en gewapende groeperingen, en acties steunt tegen de internationale scheepvaart in de Perzische Golf.
Interactieve visualisatie: de liquidaties op twee in Nederland wonende Iraniërs, uitgevoerd in opdracht van het Iraanse regime.
Al sinds september 2022 gaan mensen in Iran, maar ook in landen over heel de wereld, de straten op om hun onvrede over het regime en de harde aanpak van de Revolutionaire Garde te uiten. De voornaamste reden achter deze grootschalige protesten zijn de vrijheidsbeperkende regels voor Iraanse vrouwen. Dezelfde vertakking van het regime die op 16 september 2022 de 22-jarige Iraans Koerdische Jina Mahsa Amini arresteerde en mishandelde. Mahsa overleed later aan haar verwondingen in een ziekenhuis van Teheran.
Carolien Roelants
Nederlandse journalist, redacteur en schrijver. Gespecialiseerd in het Midden-Oosten. Columniste bij het NRC met de wekelijkse column Dwars.
Volgens Roelants zijn protesten in Iran niet iets dat pas na de Islamitische Republiek is ontstaan. Al veel eerder in de geschiedenis, tijdens de constitutionele revolutie van 1905-1909, gingen mensen de straten op.
"De constitutionele revolutie, die voortkwam uit economische crisis en leegplundering van het land door de Britten en de Russen, wordt nu ook wel 'het ontwaken der Iraniërs' genoemd."
Carolien Roelants
Sinds de vondst van een groot olieveld in 1908 en daarmee de oprichting van de Anglo-Persian Oil Company (APOC), nu BP, gaat de winst van Iraanse olie direct naar Europese landen. In 1951 werd Mohammed Mossadeq door het volk democratisch gekozen. Tijdens zijn regeringsperiode nationaliseerde hij de Iraanse olie, waarna de Britse MI6 en de Amerikaanse CIA in 1953 een coup pleegden.
Darius Madjlessi
Tolk Farsi en politiek activist. Kwam in 1959 met een studievisum naar Nederland. In Iran was hij voorstander van Mossadeq.
Vanuit Nederland zag Madjlessi hoe het Khomeini lukte om steeds meer volgelingen achter zich te scharen. Naarmate de jaren verstreken zag hij hoe de revolutie begint te ontluiken.
"De Iraanse Revolutie was helemaal een Iraanse aangelegenheid. Het volk kon op het juiste moment namelijk geen juiste keuze maken. Sentimenten spelen, in het geval van de meeste revoluties, een grotere rol dan gezond verstand."
Darius Madjlessi
Wisseling van de foto's in het paleis van de Shah.
Vernieling Israëlische ambassade, paar dagen na het uitbreken van de revolutie in 1978.
Revolutionaire vrouwen die de straten op gaan.
Winkels met alcoholische dranken en westers vertier worden in brand gestoken.
Uiteindelijk sloot Khomeini een deal met Carter wie zijn terugkeer naar Iran op 1 februari 1979 verzekerde. Na vijftien jaar in ballingschap geleefd te hebben werd Khomeini bij terugkomst als een held onthaald. Mensen hadden hoop en vertrouwen in Khomeini.
"Eenmaal aan de macht veranderde de houding van Iran tegen het Westen en werd het Westen zelfs tot aartsvijand bestempeld. Daarnaast kwam er niks terecht van de beloftes die Khomeini tijdens de revolutie aan het volk maakte."
Darius Madjlessi
Vrouwen die meevochten in de oorlog met Irak.
In 1980 raakte Iran verwikkeld in een oorlog met Irak. Deze oorlog duurde zo'n acht jaar en wordt ook wel de eerste Golfoorlog genoemd. Irak zag de uitstraling van de Islamitische Revolutie in Iran als een inmenging in de interne aangelegenheden van Irak met zijn sjiitische bevolkingsmeerderheid. Na 1979 zag de Irakese leider Saddam Hoessein zijn kans schoon om het nog wankele Iran binnen te vallen.
Kindsoldaat tijdens de oorlog met Irak.
Nikolaos van Dam
Oud-ambassadeur en Arabist. Werkte als diplomaat in de bezette Palestijnse gebieden, Jordanië, Libanon en Libië.
"Vóór de eerste Golfoorlog was Amerika een bondgenoot van Irak. Amerika had in deze tijd geen probleem met het feit dat Irak chemische wapens gebruikte tegen Iran en tegen de Koerden in eigen land. In feite heeft Amerika de rode loper voor Iran uitgerold met de bezetting van Irak."
Nikolaos van Dam
Interactieve visualisatie: het netwerk van Iraanse internationale allianties en invloedssferen.
In 2015 werd er na jaren van onderhandelingen tussen Iran en de P5+1 een overeenkomst gesloten: de Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). Welgeteld drie hele jaren bleef het akkoord in stand. In 2018 trok President Donald Trump zich terug uit het akkoord en stelde gelijk weer sancties in, ondanks dat de IAEA aantoonde dat Iran zich aan het akkoord hield.
"Sancties hebben meer impact gehad dan de coup van 1953 of de inmenging door de CIA. Die sancties zijn het allerbelangrijkste. Ik denk dat we historisch op die sancties kunnen terugkijken als een periode waarin die sancties eigenlijk de mannen die aan de macht zijn meer macht hebben gegeven."
Thomas Erdbrink, voormalig Iran-correspondent
Volgens Roelants heeft het Westen door de sancties Iran in de schoot van China en Rusland geworpen. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne levert Iran kamikazedrones aan Rusland die vervolgens worden gebruikt om aanvallen te plegen op Oekraïens grondgebied.
De vlam sloeg letterlijk in de pan toen Jina Mahsa Amini stierf na haar arrestatie door de moraalpolitie. Even stond de hele wereld solidair met de Iraanse vrouw. Hoofddoeken werden verbrand en vrouwen knipten hun haren af. Even leken de protesten van 2022 voor verandering te zorgen. Even was er hoop, maar de religieuze leiders dulden geen tegenspraak.
Ondanks de harde aanpak van het regime, lijkt er onder sommige religieuze leiders een nieuwe wind te waaien. Meer mensen durven hun hoofddoek steeds verder te laten zakken en hun haren te laten wapperen.
"De regering moet absoluut niet van buitenaf met geweld omver worden geholpen. Het is een vorm van wensdenken. Er zijn drie grote voorbeelden in de regio waar dat allemaal tot drama heeft geleid: Afghanistan, Irak en Libië."
Thomas Erdbrink
"Een volk dat nooit democratische ervaring heeft gehad kan op gevoelige momenten moeilijk een juiste keuze maken. Helaas heeft het volk de zijde van de geestelijke gekozen. Met deze ervaring achter de rug is er een grote kans dat op lange termijn, democratie in ons land zal zegevieren."
Darius Madjlessi
Door de grote macht van het regime blijft de 'lange arm van Teheran' overal in de wereld voelbaar. Het is maar de vraag of de gewapende machthebbers, de Islamitische Revolutionaire Garde, haar macht zullen opgeven. Het regime laat tot op de dag van vandaag nog steeds een spoor van angst, intimidatie, onderdrukking, cyberaanvallen en spionage achter.
Alle 'oude' foto's zijn afkomstig uit het fotoboek getiteld: Revolutie 1978 door de camera van Zhjll Peres